Vüqar Bayramov: “Hərracların, tenderlərin keçirilməsi prosesində şəffaflığın artırılması, elektronlaşmaya tam keçidin təmin olunması vacibdir”

Bütün dünyada olduğu kimi, korrupsiya Azərbaycanda ölkə həyatının bütün sahələrində kök salmış,  cəmiyyəti ciddi şəkildə narahat edən bəlaya çevrilib. Azərbaycan korrupsiya ilə son illərdə daha sərt mübarizə aparır. Bəllidir ki, ötən müddət ərzində ölkədə korrupsiyaya qarşı müxtəlif istiqamətlərdə mübarizə tədbirləri, proqramlar hazırlanaraq həyata keçirilib.  Bundan əlavə, əhalinin ən çox istifadə etdiyi 300-dən yuxarı xidmət Prezident yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar Agentliyinin(ASAN) mərkəzləri tərəfindən təqdim olunmağa başlanıb. Bütün bunlara rəğmən, Azərbaycanda korrupsiyanın səviyyəsi cəmiyyəti narahat edəcək səviyyədə qalmaqda davam edir.
Dünya ölkələrində korrupsiyanın səviyyəsini müəyyənləşdirən Beynəlxalq Şəffaflıq Təşkilatının 2019-cu ildə açıqladığı Korrupsiyanı Qavrama İndeksində (KQİ) Azərbaycanın mövqeyində ciddi geriləmə müşahidə olunub. Təşkilatın 180 ölkədə apadığı qiymətləndirmələrin yekunu olaraq, Azərbaycan 2018-ci ildəki mövqeyindən 30 pillə geriləməklə 152-ci yeri tutub. 2018-ci ildə Azərbaycan 31 balla 122-ci yerdə idi, hətta bir il öncəkindən bir pillə irəliləmişdi.
Onu da qeyd edək ki, 2019-cu ildə Azərbaycanda xeyli sayda yüksək vəzifəli dövlət məmuru fəaliyyətində yol verdiyi korrupsiya əməllərinə görə həbs olunub. 2020-ci ildə də davam etdirilən bu proses zamanı 6 rayon icra hakimiyyətinin başçısı, müxtəlif nazirliklərdə yüksək vəzifə tutan şəxslər bilavasitə cinayət əməli törədərkən yaxalanaraq həbs olunublar. Eyni zamanda korrupsiya fəaliyyətlərinin genişlənməsində, himayəçilik biznesinin inkişafında yüksək rolu olan məmurlar vəzifələrindən alınıblar.  Lakin cəmiyyətin bu sahədə gözləntiləri hələ qalır, ölkə həyatının, iqtisadiyyatının müxtəlif sferalarında korrupsiya hallarının qarşısının alınması üçün hökumətdən daha təsirli addımların atılması istənilir.
İşğal altında olan torpaqlarımızın azad olunması həmin ərazilərdə genişmiqyaslı tikinti-bərpa işlərinin aparılması zərurətini yaradır. Bu işlərin minimum xərclər hesabına və keyfiyyətlə icra olunması dövlət xərcləmələri sahəsində şəffaflıq və hesabatlılığın artırılmasını, korrupsiya imkanlarının isə aradan qaldırılmasını tələb edir. İqtisadçı-alim, Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vüqar Bayramovla müsahibəmizdə əsas diqqəti məhz iqtisadi sferada korrupsiyaya qarşı mübarizənin effektiv təşkili ilə bağlıdır. Müsahibəni təqdim edirik:
-Vüqar bəy, Azərbaycanda korrupsiyaya qarşı mübarizəni necə qiymətləndirirsiniz? Görülən işlər ölkədə korrupsiyanın mövcud səviyyəsinə adekvatdırmı?
- Son illərdə Azərbaycanda korrupsiyaya qarşı mübarizənin gücləndirilməsi müşahidə olunur. Xüsusilə də mübarizənin daha innovativ metodlarına üstünlük verilir. Bu baxımdan, elektronlaşma korrupsiya səviyyəsinin minimuma endirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır. Eləcə də inzibati metodlar tətbiq olunur. Son dövrlər yerli icra hakimiyyəti orqanlarının rəhbərlərinin həbsi bu mübarizənin göstəricisidir. Ümimiyyətlə götürdükdə, praktiki olaraq korrupsiyaya qarşı mübarizə əsas prioritetlərdən biridir. Bu baxımdan, fərqli sahələrdə islahatlar və tədbirlər bu mübarizənin dəstəklənməsinə imkan verir. Bundan əlavə, korrupsiyanın nəticəsi olan gizli iqtisadiyyatın səviyyəsinin azaldılması istiqamətində də ciddi addımlar atılır. Son vaxtlar qeyri-rəsmi məşğulluğun, gizli iqtisadiyyatın səviyyəsindəki azalmanı da açıq görmək mümkündür. Bu baxımdan, korrupsiyaya qarşı mübarizə tədbirləri korrupsiyanın səviyyəsinin azaldılması ilə bağlı hədəflərə adekvatdır.
- Son illərdə sosial xidmətlər, kommunal xidmətlər və sair sahələrdə korrupsiya ehtimalı yüksək olan xidmətlərin çoxu elektronlaşdırılıb. Bu baxımdan, əsas diqqət büdcə xərcləmələri, dövlət satınalmaları kimi sahələrə yönəlib. Bu sahələrdə korrupsiyanın yüksək olduğunu dövlət başçısı da bir neçə dəfə vurğulayıb. Sizcə, qeyd olunan sahələrdə korrupsiyanın qarşısını almaq üçün hansı addımlar atılmalıdır?
- Şəffaflığın artırılması üçün elektron xidmətlərdən istifadə olunması vacib amildir. Xüsusilə də sosial və digər dövlət xidmətlərinə əlçatanlığın təmin edilməsi baxımından elektronlaşma mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bununla belə, təbii ki, biz daim dövlət satınalmaları, xüsusilə tender prosedurlarının asanlaşdırılmasını və şəffaflığın artırılmasını təklif edirik. Düşünürük ki, qanunvericilik bazasının qiymətləndirilməsi və bu istiqamətdə təkmilləşdirilmənin aparılması məqsədəuyğun olardı. Qeyd edim ki, parlamentdə İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsində yaradılan işçi qruplarından biri də məhz bu sahənin araşdırılması ilə məşğuldur. Güman edirəm ki, hərracların, tenderlərin keçirilməsi prosesində şəffaflığın artırılması, elektronlaşmaya tam keçidin təmin olunması vacibdir. Bu istiqamətdə irəli sürdüyümüz təkliflərin qəbul olunması, qanunvericiliyin analizi və təkmilləşdirilməsi son nəticədə korrupsiyaya qarşı mübarizənin effektivliyinin artırılması baxımından mühüm rol oynaya bilər.
- Sizcə, yüksək vəzifəli məmurların biznes əlaqələrinin qarşısının alınması istiqamətində görülən işlər qaneedicidirmi? Hansı əlavə tədbirlərə ehtiyac var bu sahədə?
- Etiraf etmək lazımdır ki, iqtisadiyyatda son dövrlər məmur biznesinin, oliqarx biznesinin payı ciddi şəkildə azaldılıb. Xüsusilə də hökumətin tərkibinin gəncləşdirilməsi, xaricdə təhsil almış innovativ gənclərin yüksək vəzifələrə gətirilməsi məmurların biznesə müdaxiləsi və məmur biznesinin səviyyəsinin kəskin azalmasına gətirib çıxarıb. Yəni bu istiqamətdə fəaliyyətlər indi də davam etdirilir, xüsusilə də gizli iqtisadiyyatın payının azaldılması üçün ciddi addımlar atılır. Hansı ki, gizli iqtisadiyyatın səviyyəsinin yüksək olmasında məmur biznesinin böyük rolu vardı. Düşünürəm ki, bu istiqamətdə də fəaliyyətlərin daha da genişləndirilməsi vacibdir. Gözlənilir ki, postpandemiya dövründə Azərbaycanda həyata keçiriləcək islahatların bir mühüm istiqamətini məhz gizli iqtisadiyyatın səviyyəsinin daha da azaldılması təşkil edəcək.
- Son illərin təcrübəsi göstərir ki, korrupsiyaya yol verdiklərinə görə həbs olunan şəxslər tezliklə azad olunurlar. Bunun qarşısını almaq üçün cəzaların sərtləşdirilməsinə ehtiyac duyursunuzmu? Belə hallar digər məmurlarda da arxayınçılıq yaradır, hesab edirlər ki, korrupsiyaya yol versələr də, cəzaları yüngül olacaq...
- Məmurların həbs olunması korrupsiyaya qarşı mübarizənin inzibati metodudur. Düşünürəm ki, korrupsiyaya qarşı mübarizədə innovativ metodlarla yanaşı, belə inzibati metodlara da ciddi ehtiyac var. Bu baxımdan, bu metodun davam etdirilməsi vacibdir. Son dövlər icra hakimiyyəti başçılarının həbsi göstərdi ki, korrupsiya səviyyəsinin yüksəlməsində belə məmurların xeyli rolu var. Hazırda həmin icra başçıları həbsdədirlər. Bu həbslərin təsiri ilə yerli səviyyədə icra strukturlarının fəaliyyətinə nəzarətin gücləndirilməsi müşahidə olunur.
-Vüqar bəy, dünyanın bir çox ölkələrində korrupsiyaya qarşı mübarizəni həyata keçirən qurum müstəqil olur. Azərbaycanda Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İdarəsi Baş Prokurorluğa tabedir. Ölkəmizdə də bu təcrübədən bəhrələnməklə korrupsiyaya qarşı mübarizəni həyata keçirən müstəqil qurumun (agentlik də ola bilər), formalaşdırılmasına necə baxırsınız?
-Düşünürəm ki, daha məqsədəuyğun variant mərhələli şəkildə Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar Agentliyinin (ASAN) səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi ola bilər. Çünki müasir dünyada korrupsiyaya qarşı mübarizədə əsas diqqət müxtəlif xidmətlərin elektronlaşmasına verilir. Bu baxımdan, Azərbaycanın bu təcrübəni genişləndirməsinə, bütün xidmətlərin ASAN-a verilməsinə ehtiyac var. Korrupsiya səviyyəsinin azaldılması sahəsində bu proses nəticəsində böyük irəliləyişə nail olmaq mümkündür.
QEYD: Müsahibə Neftçilərin Hüquqlarını Müdafiə Təşkilatının QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurası tərəfindən maliyyələşdirilən “Korrupsiyaya qarşı mübarizə tədbirlərinin  səviyyəsinin öyrənilməsi məqsədilə ixtisaslaşdırılmış tədqiqat və rəy sorğusunu aparılması” layihəsi çərçivəsində hazırlanıb.