Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində əldə etdiyi möhtəşəm zəfər, ərazi bütövlüyünün bərpası və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə nail olması bütün dünyanın, eləcə də aparıcı beyin mərkəzlərinin diqqətini Cənubi Qafqaz regionunda yaranan yeni şəraitə yönəldib. Bunu nüfuzlu xarici ekspertlərin iştirakı ilə aprelin 13-də ADA Universitetində keçirilən “Cənubi Qafqaza yeni baxış: münaqişədən sonra inkişaf və əməkdaşlıq” adlı beynəlxalq konfransa göstərilən maraq və görüşdə müzakirə olunan mövzular da təsdiq edir. Konfransda Prezident İlham Əliyevin çıxışı və ekspertlərin suallarını cavablandırması Azərbaycanın bölgədəki gələcək əməkdaşlıq planları, Ermənistanın davranışları və digər məsələlərlə bağlı çox vacib mesajların beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Görüşdə dövlət başçısının da vurğuladığı kimi, Ermənistan tərəfi münaqişənin həlli danışıqlarında illər boyu imitasiya ilə məşğul olaraq həlledici qərar vermək məqamlarında geriyə addım atırdı. Rəsmi İrəvanın məqsədi münaqişəni dondurulmuş vəziyyətdə saxlamaq və işğal etdiyi əraziləri talan etmək, Azərbaycan xalqına aid olan bütün izləri silmək üçün vaxt qazanmaq idi. Cinayətkar Sarkisyan-Koçaryan rejimini əvəzləyən Paşinyan hakimiyyəti isə əvvəlki səhvlərdən nəticə çıxarmaq əvəzinə Azərbaycana qarşı daha aqressiv, hədələyici mövqe tutdu. Paşinyanın Qarabağa qanunsuz səfəri zamanı “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” deməsi danışıqlar prosesinə son qoydu. Bundan sonra Ermənistanın artan hərbi təxribatlarından səbri tükənən Azərbaycan Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ədalətin bərpası yönündə qəti və həlledici zərbəni endirdi.
İkinci Qarabağ savaşı və ondan sonrakı dövr Ermənistanın indiyə qədər beynəlxalq ictimai rəydə formalaşdırmağa çalışdığı “məsum”, “sivil” obrazını tamamilə alt-üst etdi. Müharibə zamanı Ermənistan Azərbaycanın şəhər və kəndlərini hədəfə almaqla, dinc əhalini qətlə yetirməklə ağır hərbi cinayətlər törətdi. Lakin heç bir təxribat Azərbaycan xalqının iradəsini qıra bilmədi, ölkə rəhbərliyi isə təmkinli müharibəni sonadək davam etdirərək strateji hədəf olan torpaqların işğaldan tam azad edilməsinə nail oldu.
Münaqişənin sona çatması və əldə olunan ilkin razılaşmalar bölgədə hərtərəfli sülhün və sabitliyin təminatına, yeni və daha geniş əməkdaşlıqlara imkanlar yaradır. Lakin görünən odur ki, istər Ermənistan cəmiyyətində, istərsə də hakimiyyət daxilində revanşist qüvvələr vəziyyəti yenidən gərginləşdirməyə çalışırlar. Belə meyillərə qarşı Azərbaycanın mövqeyini Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bəyan edərək, Ermənistanın bu yolla yalnız özünü məhvə apardığı mesajını verib. Elə sözügedən konfransda da ölkə başçısı bir daha məsələ ilə bağlı rəsmi İrəvana ciddi xəbərdarlıq edib: “Ermənistan tərəfdən qisas cəhdləri sıfır risk olmalıdır. Əgər onlar bunu etsələr, dediyim kimi, biz sülh istəyirik, lakin biz onları tamamilə məhv edərik. Onları tamamilə məhv edərik və indi dediklərimi unutmağa qoymarıq”.
Azərbaycan bölgədə yaranmaqda olan yeni ticarət-kommumikasiya layihələrinə Ermənistanı da cəlb edərək özünün sülh və əməkdaşlıq niyyətini aydın ifadə edir. Bu isə heç də keçmişin yaddan çıxarılaçağı, tarixin unudulacağı və ya təhrif olunacağı anlamına gəlmir. Bakıda Hərbi Qənimətlər Parkının açılması və ölkənin hər yerində Vətən müharibəsinə həsr olunan muzey və memorialların yaradılması planları ərazi bütövlüyümüzün hansı böyük mübarizə və qurbanlar hesabına əldə olunduğunu bundan sonrakı nəsillərin də unutmaması üçün vacib tədbirlərdir.
Bütövlükdə xalq olaraq keçmiş Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən ibrət götürməklə və qanlı tariximizi yaddaşlarda əbədi yaşatmaqla keçmişdəki faciələrin gələcəkdə təkrarlanmasının qarşısını ala bilərik. Son bir neçə əsrlik tarixində əsasən müstəmləkə dövrü yaşayan və ərazi itkilərinə məruz qalan Azərbaycanın taleyində Vətən müharibəsini dönüş anı kimi də dəyərləndirmək olar. Bundan sonra Azərbaycan yalnız güclənəcək və azərbaycanlılar qovulduqları bütün tarixi torpaqlara, o cümlədən Zəngəzura və İrəvana da dönə biləcəklər. Prezident İlham Əliyev isə tarixin gedişini dəyişən müzəffər lider kimi əbədi olaraq adını Azərbaycan xalqının qəlbinə həkk etdirdi.
Hülya Məmmədli,
Siyasi şərhçi