Fəzail Ağamalı: “Sərhəd zolağındakı mübahisəli ərazilər beynəlxalq hüquq normalarına görə öz həllini tapmalıdır”

Qarabağ bütünlüklə işğaldan azad edildikdən sonra Azərbaycanın Ermənistanla dövlət sərhədinin necə olacağı müzakirə olunan məsələlərdəndir. Buna səbəb başqa tarixi ərazilərimizdən də işğal altında qalanların olmasıdır.  Sentyabrın 27-dən bu günə qədər davam edən Vətən müharibəsi artıq müzəffər Ordumuzun ərazilərimizi tamamilə azad edəcəyinə kimsədə şübhə yeri qoymayıb.
O zaman düşmən ölkə ilə sərhədlərimiz SSRİ dövrünə istinadla çəkiləcək, yoxsa başqa variantlar da gündəmə gələ bilər?
Yaranan suala “Yeni Müsavat”da Ana Vətən Partiyasının sədri, tarixçi deputat Fəzail Ağamalı belə cavab verdi: “Əslində Azərbaycanın sərhədləri ölkəmiz müstəqillik qazandıqdan sonra Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən tanınıb, təsdiq edilib. Ona görə də mənə gəlir ki, biz sərhədlərimizi bu baxımdan müəyyənləşdirməliyik. Ermənilərin 1988-ci ildən başlayan təcavüzü nəticəsində bir sıra kəndlərimiz Ermənistanın ərazisinə düşüb. Naxçıvanın Kərki kəndi, Qazağın 7 kəndi də işğal olunub. Bizim sərhədlər tanınandan sonra həmin ərazilər işğal edilib. Təbii ki, onlar geri qaytarılmalıdır. Digər mübahisəli ərazilər də olacaq. Bu istisna olunmur. Mənə elə gəlir ki, həmin mübahisəli ərazilər beynəlxalq hüquq normalarına görə öz həllini tapmalıdır. Burada heç şübhəsiz ki, Azərbaycan haqq-ədalətə söykənib. Ermənistan işğalçılıq mövqeyindən istifadə edərək bir sıra torpaqlarımızı Qarabağdan kənarda nəzarət altında saxlayır. Ona görə bu gün mübahisəli məqamlar var. Müharibə bitdikdən, işğalçı ölkə məğlub edildikdən, onun təcavüzkar qüvvələri ərazilərimizdən çıxarılandan sonra təbii ki, bu məsələ də öz həllini tapmalıdır.
Əgər yenə özünün militarist, təcavüzkar siyasətinə istinad etsə, o zaman Azərbaycan tərəfindən bir daha ciddi və sarsılmaz zərbə alacaq. Buna qətiyyən şübhə yoxdur. Digər tərəfdən, bir maraqlı nüansı da deyim. Düşünürəm ki, hər zaman bunu gündəlikdə saxlamaq lazımdır. İndiki Azərbaycan Respublikası Xalq Cümhuriyyətinin varisi kimi müxtəlif sərhədlər çərçivəsində öz təsdiqini tapıb. Cümhuriyyətimiz dövründə 114 min kvadrat kilometr ərazimiz var idi. İndi onun 86.6 min kvadrat kilometri qalıb. Göründüyü kimi, əslində onun 28 min kvadrat kilometri Ermənistan tərəfindən mənimsənilib. Bunlar Zəngəzur, Göyçənin bir hissəsi və digər ərazilərdir. O zaman Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Ermənistanın sərhədləri Göyçə gölünün düz ortasından keçirdi. Onun sağ sahili bizim torpaqlar idi. Sol sahili isə Ermənistan Cümhuriyyətinə verilmişdi. Eyni zamanda İcevan və Dilican dərəsi deyilən o torpaqlar da sovet hakimiyyəti dövründə Ermənistana peşkəş edilib.
1920-ci ilin noyabrında orada sovet hakimiyyəti qurulanda həmin dövrdə Rusiyanın xarici işlər naziri Çiçerinin, bolşeviklərin Qafqazdakı canişininin fəal köməyi ilə o torpaqlar Ermənistana verildi. Niyyət onda idi ki, onlar Ermənistanı təkcə silah gücü ilə deyil, həm də torpaqlar vasitəsilə şirnikləndirib, özünün yanında saxlasınlar. Baxmayaraq ki, həmin dövrdə müəyyən müqavimət oldu. Sonradan Nəriman Nərimanovu Zəngəzurun bir hissəsinin ermənilərə verilməsi ilə bağlı qərara imza atmağa məcbur etdilər. Moskva da bundan istifadə edib, Zəngəzurun yerdə qalan ərazilərini Ermənistana verdi. Bu torpaqlar da tarixi, hüquqi baxımdan mübahisəlidir. Biz istənilən halda bunu beynəlxalq arbitraja çıxardıb, bunun ətrafında haqqımızı, hüququmuzu müdafiə edə bilərik. Bir sözlə, məğlub olan Ermənistan bundan sonra hər hansı bir şəkildə bizə öz iradəsini, riyakarlığını, təcavüzünü, barbarlığını diktə edə bilməyəcək. Çünki cəbhədə çox ciddi, ağır və sarsıdıcı zərbələr alır. Bu gün müzəffər Azərbaycan Ordusu sözün həqiqi mənasında tarix yazır. Dövlətçiliyimiz, hərb tariximizə Ali Baş Komandanla bərabər şərəfli imzalar atılır. Ona görə də biz qalib gələcəyik. Ondan sonra düşünürəm ki, bunun ətrafında gələcəkdə biz hüquqi müstəvidə mübahisələr açmalıyıq”.