Hadisələrin inkişafı bunu deməyə əsas verir ki, Suriyada gedən hərbi əməliyyatların dayandırılması və proseslərin diplomatik müstəviyə keçirilməsi istiqamətində aparılan danışıqlarda Ər-Riyadın maraqları nə Qərb, nə də Rusiya tərəfindən nəzərə alınmayacaq

Suriyada cərəyan edən proseslər artıq bu ölkədə hərbi əməliyyatların nəticələri barədə müəyyən fikirlər söyləməyə imkan verir. İlk növbədə bunu demək olar ki, silahlı müxalifət qüvvələrinin Bəşər Əsəd üzərində qələbəsinin mümkünlüyü ehtimalı artıq sıfıra enmişdir və bu fakt demək olar ki, bütün regional oyunçular tərəfindən qəbul edilib. Rusiya təyyarələri Suriya ərazisində terrorçuları bombalamaqda davam edir və Əsəd ordusu da bu köməkdən maksimum yararlanaraq, kifayət qədər uğurlu hücum əməliyyatları keçirməklə silahlı qruplaşmaları Türkiyə və İordaniya sərhədlərinə tərəf sıxışdırır. Hadisələrin gedişi və gözlənilən sonluqla hələ də barışmaq istəməyən yeganə ölkə kimi isə Səudiyyə Ərəbistanı diqqəti cəlb etməkdədir. Qeyd etmək lazımdır ki, son vaxtlar bu ölkənin nüfuzu və regionda gedən proseslərə müdaxilə imkanları kifayət qədər aşağı düşmüşdür və bu hal indi də davam edir. Həm də maraqlıdır ki, Səudiyyə Ərəbistanının üzləşdiyi bu durum təkcə onun rəqiblərinin deyil, ilk növbədə bu ölkənin əsas müttəfiqi olan ABŞ-ın son vaxtlar atdığı bəzi addımlar nəticəsində yaranmışdır. Belə ki, regional məsələlərin həlli yönümündə gedən proseslərdən kənarda saxlanmaqla Səudiyyə Ərəbistanının nüfuzuna ilk böyük zərbə, Qərbin İranla əldə etdiyi nüvə razılaşması xüsusunda vurulmuşdu. Məhz bu razılaşma ətrafında gedən danışıqlarda Ər-Riyadın iştirakını ABŞ və Avropa ölkələri təmin etmədilər. Əlbəttə, Qərb dövlətlərinin öz maraqları naminə dünənki müttəfiqlərindən bu gün üz döndərmələri faktı kifayət qədər tez-tez müşahidə olunan bir haldır. Lakin etiraf etmək lazımdır ki, ABŞ-ın məhz bu dəfəki, yəni İranla bağlanmış nüvə sazişi xüsusunda tutduğu mövqeyi tamamilə anlaşılandır. Çünki Səudiyyə Ərəbistanının regionda olan maraqları baxımından son vaxtlar yürütdüyü destruktiv siyasət göstərir ki, bu ölkənin danışıqlar masası arxasına dəvət olunması həmin danışıqlarda müsbət nəticə əldə edilməsi imkanlarını heçə endirir. Bununla belə, rəsmi Ər-Riyad öz qərb müttəfiqlərindən aldığı bu ilk təpgidən heç bir müvafiq nəticə çıxarmadı. Buna görə də Suriyada Bəşər Əsədlə müxalifət arasında mövcud münaqişənin həlli prosesi Rusiya ilə Qərb arasında bu dəfə də Səudiyyə Ərəbistanının maraqları nəzərə alınmadan həyata keçirilir. Xüsusilə də Kreml bu maraqlara tamamilə etinasız münasibət sərgiləməkdədir. Bu isə, öz növbəsində Səudiyyə Ərəbistanının daha da qıcıqlanmasına və növbəti siyasi səhvlərə yol verməsinə səbəb olur. Birmənalı olaraq, bu ölkənin müdafiə naziri, şahzadə Məhəmməd bin Salmanın Rusiya prezidenti ilə görüşündə Moskvanın Suriyada apardığı hərbi əməliyyatların təhlükəli nəticələrə səbəb ola biləcəyi barədə etdiyi xəbərdarlığı da belə bir səhv kimi qiymətləndirmək olar. Təbii ki, belə bir xəbərdarlıqdan sonra, bu günlərdə Rusiyanın paytaxtında qarşısı alınmış terror aktının arxasında kimlərin durduğuna dair əlavə ehtimallar da yaranacaq. Bu isə, ilk növbədə Rusiya ilə münasibətləri gərginləşdirməyə davam edəcəyi təqdirdə Səudiyyə Ərəbistanının özü üçün möhkəm baş ağrıları yarada bilər.
Suriyada gedən proseslər isə, artıq tərəflərin qarşılıqlı razılığı əsasında getdikcə daha çox diplomatik müstəviyə daşınmaqdadır. Həm də gözlənilən budur ki, Qərb artıq Bəşər Əsədin mütləq və dərhal hakimiyyətdən getməsi tələbini danışıqlarda əsas şərt kimi ortaya qoymaq niyyətindən də daşınmaq üzrədir. Əlbəttə, belə bir tələbi təklənmiş və bir tərəfdən silahlı müxalifət, digər tərəfdən də terror qruplaşmaları tərəfindən əhatəyə alınmış dövlət başçısına qarşı irəli sürmək asandır. Lakin Rusiyanın hərbi müdaxiləsi Suriyada hərbi qüvvələrin nisbi balansını məhz hökümət qüvvələrinin xeyrinə dəyişmiş oldu. Düzdür, bu ölkənin bəzi müxalifət qüvvələri hələ də Bəşər Əsədin yer alacağı danışıqlar masası ətrafına gəlməkdən intina edirlər. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiya təyyarələri İŞİD-lə birgə hökumət əleyhinə çıxan bütün digər hərbi birləşmələri də bombalamaqda davam edirlər. Bu “güclü arqument”in qarşısında Suriya müxalifətinin uzun zaman davam gətirə biləcəyi isə qətiyyən inandırıcı deyil.

Elsami