ABŞ prezidenti Donald Tramp, Yaxın Şərqdəki iki müttəfiqi İsrail və Səudiyyə Ərəbistanının həftələrlə davam edən lobbi fəaliyyətindən sonra şənbə günü İrana qarşı genişmiqyaslı hücum əmri verdi.

The Washington Post-a (WP) danışan mənbələr bildiriblər ki, Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salman, ictimaiyyət qarşısında diplomatik həlli dəstəkləməsinə baxmayaraq, ötən ay Trampa ABŞ-ı hücuma təşviq etmək üçün bir neçə dəfə şəxsi telefon zəngi edib.

Bu arada İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu ölkəsinin varoluşsal düşməni hesab etdiyi İrana qarşı ABŞ hücumlarını dəstəkləyən uzunmüddətli ictimai kampaniyasını davam etdirib.

Bu birgə səylər Trampın İran rəhbərliyinə və ordusuna qarşı böyükmiqyaslı hava zərbələri əmri verməsi ilə nəticələnib və hücumun ilk saatlarında Əli Xamenei və digər bir neçə yüksək vəzifəli iranlı rəsmilər həlak olub.

Səudiyyə Ərəbistanının hücum üçün təzyiq göstərməsi prezidentin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və Trampın kürəkəni Cared Kuşnerin İranın nüvə və raket proqramları ilə bağlı iranlı liderlərlə danışıqları davam etdirdiyi bir vaxta təsadüf edib.

Danışıqlar davam edərkən, Riyad vəliəhd şahzadə ilə İran prezidenti Məsud Pezeşkian arasında telefon danışığından sonra Məhəmmədin Səudiyyə hava məkanının və ya ərazisinin İrana qarşı hücum üçün istifadə olunmasına icazə verməyəcəyini bildirən bəyanat yayıb.

Lakin Səudiyyə lideri ABŞ rəsmiləri ilə görüşlərində xəbərdarlıq edib ki, ABŞ 2003-cü ildə İraqın işğalından bəri Yaxın Şərqdə ən böyük hərbi mövcudluğunu formalaşdırdıqdan sonra indi hücum etməzsə, İran daha güclü və daha təhlükəli olacaq.

Məhəmməd bin Salmanın mövqeyi yanvar ayında Vaşinqtonda ABŞ rəsmiləri ilə qapalı görüşlər keçirən və hücum edilməməsinin mənfi nəticələri barədə xəbərdarlıq edən qardaşı, Səudiyyə müdafiə naziri Xalid bin Salman tərəfindən də dəstəklənib.

WP-nin məlumatına görə, Səudiyyə liderinin mövqeyi “ehtimal ki, ölkəsinin müdafiəsiz neft infrastrukturuna İranın cavab zərbələrinin qarşısını almaq istəyi”ni əks etdirirdi.

Şənbə günü ABŞ-ın ilk hücumundan sonra İran Səudiyyə Ərəbistanına cavab zərbəsi endirib. Riyad hücumu pisləyən və beynəlxalq ictimaiyyəti İrana qarşı “zəruri və qətiyyətli bütün tədbirləri” görməyə çağıran qəzəbli bəyanat yayıb.

Uitkoff və Kuşner cümə axşamı Cenevrədə iranlı rəsmilərlə son görüşlərini keçiriblər. Bu, fevralın əvvəlindən bəri üçüncü yüksək səviyyəli görüş idi.

Tramp administrasiyasının yüksək vəzifəli rəsmisinə görə, görüşdən ayrılarkən onlar Tehranın nüvə zənginləşdirmə ehtiyacı ilə bağlı onlarla oyun oynadığı qənaətinə gəliblər.

Rəsmi bildirib: “Onların niyyətinin zamanla nüvə bombası hazırlanmasında istifadə etmək üçün zənginləşdirmə imkanlarını qoruyub saxlamaq olduğu çox aydın idi.”

Cümə günü günortadan sonra Tramp aralıq seçki kampaniyası mitinqi üçün Texas ştatının Korpus Kristi şəhərinə çatanda prezidentin məyusluğu və ritorikası getdikcə artıb. Prezident iranlı danışıqlar aparanlardan “məmnun olmadığını” dəfələrlə ifadə edib.

2003-cü ildə ABŞ-ın İraq lideri Səddam Hüseyni devirməsi üçün aylarla davam edən planlaşdırma təxminən on il ərzində orada qalan minlərlə amerikalı işğal qüvvəsini və yeni hökumətin təşkil edilməsi üçün ərazidə fəaliyyət göstərən çoxsaylı mülki ABŞ rəsmilərini əhatə edirdi.

Trampın yüksək vəzifəli rəsmiləri isə son günlərdə bu dəfə vəziyyətin fərqli olacağını israrla vurğulayıblar.

Vitse-prezident  Vens cümə axşamı WP-yə müsahibəsində özünü hələ də xarici hərbi müdaxilələrə “şübhə ilə yanaşan” biri kimi gördüyünü və bu təsvirin Tramp üçün də keçərli olduğunu bildirib.

Vens deyib ki, ABŞ-ın İranda həyata keçirəcəyi hər hansı hərbi əməliyyatın Tramp administrasiyasının cəlb olunduğu uzunmüddətli müharibəyə gətirib çıxarma ehtimalı “qətiyyən yoxdur”.

The Washington Post