Hətta mütəxəssis olmayan şəxslər də bilir ki, Azərbaycan manatının aparıcı valyutalara nisbətən dəyəri inzibati qaydada tənzimlənir.
Hərçənd, manatın dəyərini müəyyən edən əsas amillərdən biri – neftin və qazın qiyməti heç də məyusedici və təlaş yaradan səviyyədə deyil, əksinə, bəlkə də ümidverici bir həddədir. Bəs manatın daxili bazarda alıcılıq qabiliyyəti niyə belə düşməkdə davam edir? Əlbəttə, dəqiqini və doğrusunu mütəxəssislər bilir, amma güman ki, manatın daxili bazarda ucuzlaşmasının bir səbəbi budur ki, bir çox malların qiyməti pandemiya ucbatından bahalaşır, biz isə onları xaricdən alıb gətirdiyimiz üçün daha çox pul ödəməli oluruq.
Ona görə də növbəti devalvasiya heç də bir hipotez deyil. Uzun müddətdir ki, manatın kursunun üzən məzənnəyə keçəcəyi haqqında fikir və proqnozlar dolaşır. Amma çox təəssüf ki, ölkədə ucuzlaşan təkcə məhsulların və malların qiyməti deyil, həm də söz və mülahizənin çəkisi və dəyəridir.
İndi yazarlar da iki qrupa bölünüblər, o cümlədən də iqtisadi mövzulara münasibətdə. Bir qrup iddia edir ki, guya ölkə dağılır. Bunlar adətən özünə müxalif deyən blogerlər və təhlilçilərdir. Digər bir qrup isə bunun əksini sübut etməyə çalışan hakimiyyətyönümlü blogerlərdir və bunlar da öz növbələrində iddia edirlər ki, əslndə guya bütün dünya dağılır. Paradoksal hal budur ki, sonuncular insanlara təsəlli verdiklərini zənn edirlər, halbuki nə fərqi var, dünya dağılır, yoxsa bizim ölkəmiz, məgər bizim də ölkəmiz dünyanın kiçik bir hissəsi deyilmi?
Bunların hansına inanaq? Əlbəttə ki, heç birinə. Canlı həyat formal məntiqi sxemlərdən həmişə daha uzaq olur. Özü də bu təkcə Azərbaycanda belə deyil. Nə qədər olub ki, dünyanın düşüncə mərkəzləri yaxın dövrlər üçün çox pessimist proqnozlar veriblər. Amma bunlar doğrulubmu? Yox, yox və bir də yox. Bu dəfə də belə olacaq. Gec-tez pandemiyaya da bir əlac tapılacaq, dünya iqtisadiyyatı onun məngənəsindən qurtulacaq və əvvəlki inkişaf templərini bərpa edəcək.
Burada başqa bir detal da var. Elə məsələlər var ki, onlara münasibətdə müxalifətçilik olmur. Bu elmi məsələlərə, o cümlədən də iqtisadiyata aiddir, çünki iqtisadiyyat da bir elmdir.
Əlbəttə, ölkədə müxalif fikrin çoxluğu müşahidə olunmur. Ona görə də elə təsəvvür yaranmasın ki, biz onun çoxluğundan gileyliyik. Yox, əksinə müxalif jurnalistikanın funksiyasi tamam-kamal sosial mediyaya veriləndən sonra müxalif fikir kəskin azalıb, özümüz özümüzü tərifləməklə məşğuluq. Sosial media isə bunun əksini edə bilir, yalnız və yalnız söyür, yaxud da daha çox söyməklə məşğul olur.
Biz bunun ziyanını yaxın gələcəkdə hiss edəcəyik, çünki tənqidsiz və opponentsiz mühit deqradasiyaya meylli olur. Təsəvvür edin, belə zənn edilir ki, bizim insanlar yalnız yemək, həkim və bir də müsiqi haqqında düşünür. İnsan axı gün ərzində nə qədər müsiqiyə qulaq asa bilər?
Yubileyini qeyd etdiyimiz Nizami deyirdi ki, sözün da su kimi lətafəti var, hər sözü az demək daha xoş olar!..
İctimai nəzarət mexanizmlərindən imtina edəndə tez bir zamanda bunun fəsadlarını yaşamalı olursan.
Nəzarətsiz mühitdə devalvasiya kimi proseslərin başqa fəsadlarını da yaşamalı olursan, çünki məmurlar bundan da öz xeyirləri üçün istifadə etməyə çalışırlar, çünki onlar adi insanlardan daha çox məlumata malik olur.
Odur ki, çalışaq ölkə növbəti devalvasiya yaşamasın. Çünki psixoloji inflyasiya deyilən bir fenomen də var. İsanlar yanlış xəbərlər uzündən piştaxtaları boşaldırlar və bu da izafi bahalaşmaya səbəb olur. Ona görə də iqtisaddiyatın ümumi bir sfera olduğunu unutmayaq – bəli, o, bizim hamımıza təsir edir, insanları heç də müxalifətçilərə və hakimiyyətyönümlülərə bölmür...