Turizm həm iqtisadiyyatın güclü amili, həm təsirli sosial institut, həm də cəmiyyətdə ictimai rifah və mədəniyyətin göstəricisi kimi insanın həyat səviyyəsinin yüksəlməsinə, mənəvi zənginləşməsinə kömək edir. Azərbaycan dövləti milli turizm sahəsinin inkişaf etdirilməsini iqtisadiyyatın qeyri-neft sektoru üzrə prioritet istiqaməti elan edib. Son illər pandemiya dövrünə baxmayaraq, turizmin təşviqi ilə bağlı görülən işlər, qəbul edilən dövlət proqramları, normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi bunu bir daha sübut edir. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə də biz turizmin inkişafı üçün qoyulan yatırımların şahidi oluruq.
Bir neçə ildir dövlət dəstəyi ilə aparılan bu sahədə hazırda durum nə yerdədir?
Məsələ ilə bağlı Sozcu.info-la fikirlərini bölüşən turizm və otelçilik üzrə ekspert Cabir Dövlətzadə vurğulayıb ki, ümumiyyətlə regionlarda yetərli sahədə otellərimiz var və son zamanlarda pandemiya dövründə xüsusən maraqlı bir layihə işlənib:
“Bunlar “Runvey” evlərdir. Əsasən, İsmayıllı rayonunda tanıdığım bir sıra turizm mütəxəssisləri bu evləri istifadəyə veriblər. 8-9 dənə evləri var və bu evlər müstəqil, meşə şəraitində olan evlərdir. Onlardan rahat bir şəkildə bölgəyə gələn yerli və xarici müştərilər istifadə edirlər.
“Runvey”ləri karavan kimi də, fikirləşə bilərsiniz, amma bunlar Azərbaycan tipli bir şeydir. Çox yaxşı bir şəkildə də işləyirlər. Yəni turizm sahəsində alternativ işlər hazırda davam edir və bu yaxşı bir haldır. Çünki camaat bölgələrə həftəsonu üz tutur. Həftəsonu bölgələrdə olan otellərin doluluq dərəcəsi, şəhər mərkəzindən daha yüksəkdir. İnsanlar həftəsonunu rahat bir şəkildə, ailəsi ilə bərabər turistik bölgələrdə keçirməyə çalışır”.
Eskpert bildirib ki, xüsusən də son zamanlar turizmdə kiçik qığılcımlar sezilir:
“Dekabrın 5-də xüsusi reyslər açılacaq və onunla da Bakıya gələn turistlərin sayısı artacaq. Qış turizmi ilə əlaqəli olaraq müəyyən qədər bir artış gözlənilir.
Bu sahədə “ Runvey”lər də hazırda çox yaxşı işləyirlər. Onlayn saytları var, müştəri qəbul edirlər. Bu maraqlı bir layihədir. Onlar bunu pandemiya dövründə həyata keçirdilər. Bu Türkiyədə və digər Avropa dövlətlərində geniş yayılıb. Azərbaycanda yeni bir turizm məhsuludur.
“Runvey”lər bazarda kiçik bir payı tutan azad sahibkarlıq obyektləridir. Onları, əslində, Azərbaycanın hər yerinə yaymaq lazımdır. Çünki insanlar daha ucuza, daha rahat, ailəsindən müstəqil gedib qalacağı yer axtarırlar. Hətta orada internet də olmur. İnsan orada hər şeydən uzaqlaşır və ailəsi ilə gedir dincəlir orada. Kimsə onu orada narahat etmir”.
Mütəxəsis qeyd edib ki, müxtəlif şəkildə Azərbaycanda turizmin inkişafı ola bilər, amma söhbət odur ki, kənd turizminin inkişafı daha çox vacibdir:
“Kənd turizmində də, xüsusən mini sahibkarlıq, yəni yerli sahibkarlığın inkişafına təsir göstərən mexanizmlər var. İmkanı olanlar rayonlarda, əgər evləri böyükdürsə, onları satıb kiçik domiklər tikirlər. 4-5 dənə 3-4 otaqlı evləri hazırlayıb, turistlərə təklif edirlər. Bu istər-istəməz həmin yerlərdə yaşayanların işlə təmin olunması deməkdir. İnsanlara dövlət şərait yaratdıqca, onlar da bu vasitələrdən istifadə edirlər.
Rahat bir şəkildə turizmin inkişafı üçün, artıq azad rəqabət mühiti var. Dövlət buna şərait yaradıb. Buna görə də, hesab edirəm turizmdə inkişaf olacaq. Xüsusən də, regionlarda. Amma buna baxmayaraq mərkəzi otellərdə bu problemlər davam edir, çünki mərkəz otelləri daha çox biznes turizminə bağlıdır. Biznes turizmində də inkişaf yavaş-yavaş olacaq. Çünki Qarabağla layihələr davam etdikcə, investorlar daxil olduqca, məncə, 2022-ci ildə daha yaxşı inkişaf olacaq”.
İqtisadçı-ekspert Asif İbrahimli isə düşünür ki, son 2 ildə qapanmalar turizm sahəsinə böyük mənfi təsir göstərib:
“Son 2 ili götürəndə, bildiyiniz kimi, məhdudiyyətlər, qapanmalar, Azərbaycan əhalisinin hər hansı bir xarici ölkəyə çıxışı-girişi və s. bu kimi, məhdudiyyətlər var idi. Bu istiqamətdə ötən dövrlərdə ən tənəzzülə gedən sahələrdən başlıcası turizm idi. Bunun birinci səbəbi qapanmalar, əhaliyə qoyulmuş məhdudiyyətlər idi. Bu sahə, demək olar ki, Azərbaycanda ən çox zərər görən sahələrdən biri oldu pandemiya dövründə”.
İqtisadçı əlavə edib: “Prioritet var mı? Var. Artıq turizm sahəsinə yeni yanaşma metodologiyaları tətbiq edilir. Fransada, Almaniyada, artıq hər hansı bir tarixi-mədəni yerləri fiziki olaraq ziyarət etmirlər. Hansısa bir proqram təminatı vasitəsilə daxil olurlar, 5-10 dollar civarında bu prosesi həyata keçirdirlər. Azərbaycanda da buna start verilir artıq”.
Eskpert Sovet dövründəki turizm potensialının yenidən canlandırılması üçün deyib:
“İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə Sovetin dövründə 2 iqtisadi rayon mövcud idi: Yuxarı Qarabağ və Kəlbəcər-Laçın İqtisadi Rayonları – hazırki Şərqi Zəngəzur. Həmin ərazilərdə həm istehsal sənayesi, maldarlıq, heyvandarlıq, əkinçiliklə yanaşı, turizm potensiallı obyektlər də var idi. Kəlbəcərdə İstisu Sanatoriyası buna bir nümunədir. Həmin ərazilər tarixi-mədəni abidələrlə zəngin br bölgədir. Azərbaycanın istər xanlıqlar, istərsə də ondan öncəki dövrə malik olan tarixi abidələri orada var idi. Alban kilsələri və s. mövcud olub. Bu baxımdan, turizm potensiallı obyektlər, ən çox ziyarət olunan yerlərdən biri hesab olunurdu”.
A.İbrahimli onu da vurğulayıb ki, işğaldan azad olunan ərazilər yetərincə təbii ehtiyatlar ilə zəngindir:
“Bu da, oradakı iqtisadi aktivliyinin artırılması, eləcə də turizm aktivliyinin artırılmasına da şərait yaradacaq. Azərbaycan büdcəsindən, artıq həmin bölgəyə yatırımlar edilməyə başlayıb. İlkin olaraq, 2,2 milyard manat yatırım nəzərdə tutulub. Bu da Azərbaycanda turizmin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı, önümüzdəki dövrlərdə yetərincə tövhələr verəcək”.
“Bundan başqa “YUNESKO”, “İSESKO”, “Heydər Əliyev Fondu” və s. təşkilatlar tərəfindən milli-mədəni abidələrimizin bərpası da nəzərdə tutulur. Bu istiqamətdə sürətli şəkildə işlər gedir. Düşünürəm ki, 2023-cü ilə qədər bu sahədə müəyyən irəliləyişlər müşahidə olunacaq.
Bölgəyə edilən yatırımların bir istiqaməti də həmin bölgələrin propaqanadası ilə əlaqəlidir. Bütün dünya həmin o ərazilərin Azərbaycana məxsus olması reallığını da qəbul etməyə başladı. Bizə qardaş olan ölkələrin şirkətləri də, artıq orada çalışmağa başlayıb. Düşünürəm ki, turistlərin gözləri ilə gedib oraları görməsi, turizmə böyük faydası olacaq.
Turizm nədir? Yaxşı propaqanda. Bu təbliğatı da biz yaxşı aparırıq. Gələcəkdə ucuz qiymət, yaxşı xidmət, keyfiyyətli qida təbliğatını aparsaq, həmin zonalarda turizmin inkişafını tımin edə bilərək”, - deyə iqtisadçı fikirlərini tamamlayıb.
Rafi MÜSLÜMOV
Məqalə Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “ azad sahibkarlığın və liberal iqtisadiyyatın təşviqi ” istiqaməti üzrə hazırlanmışdır.