ABŞ-ın Kubaya qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi təzyiqlərin fonunda yeni və mübahisəli planlar gündəmə gəlib. ABŞ Cənub Komandanlığının rəhbəri, general Francis Donovan Senatda keçirilən dinləmələrdə bildirib ki, Kubadan mümkün kütləvi miqrasiya dalğası baş verərsə, bu insanların yerləşdirilməsi üçün Quantanamo  Bay ərazisində düşərgələr qurula bilər.

Bu açıqlama artıq ağır iqtisadi şəraitdə yaşayan Kuba əhalisinin gələcəyi ilə bağlı ciddi suallar doğurur. ABŞ-ın tətbiq etdiyi yanacaq məhdudiyyətləri ölkədə böhranı daha da dərinləşdirib. Nəticədə, ərzaq və içməli su qıtlığı genişlənir, müəssisələr fəaliyyətini dayandırır, ictimai nəqliyyat iflic olur, məktəblər və xəstəxanalar bağlanma təhlükəsi ilə üz-üzə qalır.

Tarixə nəzər saldıqda, Quantanamo bazasının bu tip məqsədlərlə istifadəsi yeni deyil. Hələ 20-ci əsrin sonlarında bu ərazi Karib hövzəsindən gələn miqrantların saxlanıldığı mərkəz kimi fəaliyyət göstərib. Xüsusilə 1970–80-ci illərdə Haitidən qaçan sığınacaq axtaranlar burada saxlanılır, çox zaman isə geri göndərilirdi. 1990-cı illərdə isə minlərlə kubalı və haitili miqrant çadırlarda, hüquqi müdafiədən məhrum vəziyyətdə, ağır şəraitdə yaşamağa məcbur edilmişdi.

2000-ci illərin əvvəllərində isə Quantanamo daha qaranlıq bir mərhələyə qədəm qoydu. 2002-ci ildə,  Bush administrasiyası dövründə burada hərbi həbsxana yaradıldı və bu məkan qlobal miqyasda ən mübahisəli saxlanma mərkəzlərindən birinə çevrildi. Hüquqi boşluqlar səbəbindən buraya gətirilən şəxslərin bir çoxu uzun illər məhkəməsiz saxlanıldı.

Bu gün də vəziyyət tam dəyişməyib. Hazırda az sayda məhbus qalsa da, onların bəziləri barəsində nə ittiham irəli sürülüb, nə də azadlığa buraxılma qərarı verilib. Beynəlxalq təşkilatlar bu vəziyyəti insan hüquqları baxımından ciddi problem kimi qiymətləndirir.

Digər tərəfdən, bazanın bir hissəsində fəaliyyət göstərən Miqrant Əməliyyatları Mərkəzi  hələ də aktivdir. Buraya gətirilən şəxslər ilkin yoxlamadan keçirilir, əgər onların vətənlərində təqib olunma qorxusu əsaslı hesab edilərsə, üçüncü ölkələrə yerləşdirilmələri nəzərdən keçirilir, əks halda geri qaytarılırlar.

Son illərdə ABŞ hökuməti bu infrastruktura investisiyanı artırıb. Özəl şirkətlərlə bağlanan müqavilələr və genişləndirmə planları göstərir ki, Quantanamo yalnız keçmişin mirası deyil, həm də gələcək miqrasiya siyasətində rol oynaya biləcək bir alət kimi saxlanılır.

Kubada iqtisadi vəziyyət daha da pisləşərsə, kütləvi miqrasiya qaçılmaz ola bilər. Bu isə Quantanamonun yenidən beynəlxalq gündəmin mərkəzinə çevrilməsi deməkdir.

Beləliklə, sual açıq qalır. Quantanamo humanitar həll yolunun bir hissəsi olacaq, yoxsa yeni bir insan hüquqları böhranının simvoluna çevriləcək?

Arzuman Loğmanoğlu 

Sozcu.info