ABŞ-da İrana qarşı hərbi əməliyyatların gələcəyi yalnız cəbhədə deyil, Vaşinqtonun siyasi dəhlizlərində də həll olunur. Respublikaçı senator Lisa Murkowskinin təşəbbüsü ilə gündəmə gələn yeni müzakirələr, Konqresin müharibə üzərində nəzarət imkanlarını və siyasi məsuliyyət məsələsini yenidən ön plana çıxarıb.

Murkowskinin əsas məqsədi 1973-cü il Müharibə Səlahiyyətləri Qanunu ilə müəyyən edilmiş 60 günlük müddətin aşılması üçün Konqresdən rəsmi icazə alınmasını təmin etməkdir. Bu təşəbbüs əslində hüquqi prosedurdan daha çox siyasi mövqe məsələsinə çevrilib. Çünki bu addım senatorları konkret seçim qarşısında qoyur, ya müharibəni açıq şəkildə dəstəkləmək, ya da ona qarşı çıxmaq.

Lakin Senatda bu məsələ ilə bağlı vahid mövqe yoxdur. Respublikaçıların lideri John Thune seçki öncəsi riskləri nəzərə alaraq belə bir səsverməni gündəmə gətirməyə tələsmir. Onun ehtiyatlı mövqeyi təsadüfi deyil. Sorğular göstərir ki, Amerika cəmiyyətində İranla müharibəyə dəstək zəifdir və bu, seçki ilində siyasətçilər üçün ciddi risk yaradır.

Mövcud vəziyyət paradoks yaradır, Respublikaçılar bir tərəfdən prezident Donald Trump administrasiyasının hərbi siyasətini tam bloklamaq istəmir, digər tərəfdən isə seçicilərin dəstəkləmədiyi bir müharibəyə açıq şəkildə “hə” deməkdən çəkinirlər. Nəticədə Senatda qərarsızlıq hökm sürür.

Demokratlar isə bu vəziyyətdən siyasi fürsət kimi istifadə etməyə çalışır. Onlar müharibəyə qarşı vahid mövqe nümayiş etdirərək Respublikaçıları açıq səsverməyə məcbur etmək istəyirlər. Bu, təkcə siyasi taktika deyil, həm də məsuliyyətin fərdiləşdirilməsi strategiyasıdır, hər bir senatorun mövqeyi seçici qarşısında aydın görünməlidir.

Murkowskinin təşəbbüsünün uğursuz olacağı ehtimalı yüksək qiymətləndirilir. Bunun əsas səbəbi layihənin Senat gündəliyinə daxil edilməsinin John Thuneun qərarından asılı olmasıdır. Bu isə faktiki olaraq layihənin taleyini siyasi liderliyin iradəsinə bağlayır.

Bununla belə, prosesin başqa bir tərəfi də var. Əgər müharibəyə rəsmi icazə verən layihə qəbul edilməzsə, bəzi Respublikaçı senatorların hərbi əməliyyatların dayandırılması istiqamətində Demokratlarla birlikdə səs verməsi ehtimalı artır. Artıq Susan Collins və Rand Paul kimi fiqurların mövqeyi bu tendensiyanın ilkin siqnallarını göstərir.

Bu, ABŞ siyasətində nadir rast gəlinən bir dinamika yaradır, eyni partiya daxilində həm müharibənin davamını istəyənlər, həm də onun dayandırılmasını dəstəkləyənlər var. Bu parçalanma isə Konqresin icraedici hakimiyyət üzərində nəzarət mexanizmlərinin nə qədər effektiv işlədiyi sualını gündəmə gətirir.

Digər mühüm məqam isə maliyyə məsələsidir. Bəzi senatorlar açıq şəkildə bildirir ki, Konqresin rəsmi icazəsi olmadan müharibənin maliyyələşdirilməsinə dəstək verməyəcəklər. Bu isə müharibənin davamlılığını sual altına qoyan əsas faktorlardan biridir.

Bütün bu proseslər fonunda ictimai rəy həlledici rol oynayır. Son sorğular göstərir ki, amerikalıların əksəriyyəti İranla hərbi qarşıdurmanı dəstəkləmir. Bu isə siyasətçilərin qərarlarına birbaşa təsir edir və onları daha ehtiyatlı davranmağa vadar edir.

Nəticə etibarilə, ABŞ Senatında İran məsələsi sadəcə xarici siyasət müzakirəsi deyil. Bu, eyni zamanda demokratik nəzarət, siyasi məsuliyyət və seçki strategiyalarının toqquşduğu mürəkkəb bir prosesdir. Qarşıdakı həftələrdə veriləcək qərarlar yalnız müharibənin taleyini deyil, həm də ABŞ-da siyasi balansın hansı istiqamətdə dəyişəcəyini müəyyən edə bilər.

Arzuman Loğmanoğlu,

sozcu.info