Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev və Türkiyə 

Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında 2021-ci il iyunun 15-də 

Şuşada imzalanmış Bəyannamə iki dost və qardaş ölkə arasında 13 oktyabr 1921-ci 

il tarixində imzalanmış Qars müqaviləsinin, 9 fevral 1994-cü il tarixində imzalanmış 

“Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Respublikası arasında dostluq və hərtərəfli 

əməkdaşlığın inkişafı barədə Müqavilə”nin və “Azərbaycan Respublikası və Türkiyə 

Respublikası arasında əməkdaşlıq və qarşılıqlı yardım haqqında Protokol”un, eləcə 

də 16 avqust 2010-cu il tarixində imzalanmış “Azərbaycan Respublikası və Türkiyə 

Respublikası arasında strateji tərəfdaşlıq və qarşılıqlı yardım haqqında Müqavilə”nin 

davamıdır. 

Bu bəyannamənin əhəmiyyətini anlamaq üçün Prezident İlham Əliyevin 

dəfələrlə vurğuladığı “müttəfiqlik” ifadəsinə diqqət yetirilməlidir. Heç kimə sirr deyil ki, 

beynəlxalq münasibətlərdə ittifaq müharibə vəziyyətində iki və ya daha çox dövlət 

arasında imzalanan rəsmi müdafiə müqaviləsidir. Bu cür sazişlər müdafiə xarakteri 

daşıyır, tərəflərdən birinə üçüncü dövlət və ya koalisiya tərəfindən hücuma məruz 

qaldıqda, qüvvələri birləşdirmək məsuliyyətini imzalayan dövlətlərin üzərinə qoyur. 

Əslində, Azərbaycanla Türkiyə əvvəldən əzəli müttəfiqdirlər, bu bəyannamə ilə 

sadəcə münasibətlər rəsmiləşib. Heç kimə sirr deyil ki, 44 günlük Vətən müharibəsi 

sözügedən bəyannamədən bir il öncə baş verib. Hansı ki, Prezident İlham Əliyev “44 

günlük Vətən müharibəsində Türkiyənin dəstəyi olmasaydı, müdaxilə etmək 

istəyənlər çox olardı” deməklə həm əzəli müttəfiqliyimizin mövcudluğuna işarə edib, 

həm də haqqında söz açdığımız Şuşa bəyannaməsinin rəsmiləşdirilməsinin zəruri 

olduğunu diqqətə çatdırıb. 

Bəyannamədə bir çox önəmli məsələlər öz əksini tapmışdır. Beynəlxalq 

müstəvidə birgə əməkdaşlıq, siyasi münasibətlər, iqtisadi-ticarət əlaqələri, həmçinin 

enerji təhlükəsizliyi, Cənub Qaz Dəhlizinin Türkiyə, Azərbaycan və Avropa üçün 

önəmi qeyd olunmuşdur. Eyni zamanda Bəyannamədə müdafiə sahəsində 

əməkdaşlıq və qarşılıqlı hərbi yardım məsələləri öz əksini tapmışdır. Bununla yanaşı 

tərəfdaşlığın əhəmiyyətini və ölkələrimizin qüdrətini artıran hərbi sənaye sahəsində 

əməkdaşlıq məsələləri Bəyannamədə qeyd olunmuşdur. Bu bir daha göstərir ki, 

Azərbaycan və Türkiyə bundan sonra da bir-birinin təhlükəsizliyini təmin edəcəkdir. 

Necə ki, bu günə qədər Türkiyə və Azərbaycan bütün məsələlərdə bir yerdədir, 

bundan sonra da bu, belə olacaq. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa 

edilməsində Azərbaycana Türkiyənin mənəvi-siyasi dəstəyi əvəzolunmazdır. Türkiyə 

Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün və Azərbaycan xalqının 

Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin müdrikcəsinə söylədikləri “Azərbaycanın sevinci 

bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir” və “Bir millət, iki dövlət” ifadələri 

xalqlarımızın nümayiş etdirdiyi vahid mövqe birliyimizin bariz nümunəsidir. 

Şuşa bəyannaməsinə əsasən iki ölkə arasında yaranan rəsmi müttəfiqlik sırf 

müdafiə məqsədi daşıyır və heç də üçüncü tərəfə qarşı deyil. Tərəflər milli maraq 

kəsb edən regional və qlobal məsələləri müzakirə etmək üçün təhlükəsizlik şuraları 

səviyyəsində birgə görüşlər keçirməyə razılaşıblar. 2007-ci ildən etibarən 

Yüksəksəviyyəli Hərbi Şurada müzakirələr aparılırdı və həmin şuralara müdafiə 

nazirlərinin müavinləri rəhbərlik edirdi. İndi bu toplantılar dövlət başçılarının rəhbərlik 

etdiyi təhlükəsizlik şurasının birgə iclasları səviyyəsinə qaldırılıb. İkitərəfli əlaqələr 

baxımından ən diqqət çəkən məsələlərdən biri müdafiə sənayesi texnologiyaları 

sahəsində əməkdaşlığın artırılmasıdır. Prezident Ərdoğan bununla bağlı bildirdi ki, 

Türkiyə texnologiya sahəsində biliklərini Azərbaycanla paylaşacaq və  ortaq istehsal 

sahələri yaradacaq. Yəni bu layihənin reallaşması ilə Azərbaycan hərbi texnologiya 

idxal edən dövlətdən istehsal mərkəzinə çevriləcək. Şuşa bəyannaməsində qeyd 

olunan maddələrdən biri də iki ölkənin regionda əməkdaşlıq baxımından gündəmdə 

saxladığı nəqliyyat dəhlizidir. İkitərəfli əməkdaşlıq nəticəsində Bakı-Tiflis-Qarsın 

başa çatdırılması regionda yeni əməkdaşlıq imkanları açıb. 

Orta Asiya, Azərbaycan və Türkiyə arasında olan, Türk Şurasının dəstəklədiyi 

Mərkəzi Dəhliz də Şuşa bəyannaməsinə daxil edilib. Bundan başqa, İkinci Qarabağ 

müharibəsindən sonra iki qardaş ölkə arasında yeni dəhliz imkanı yaranıb. 

Azərbaycanla Türkiyəni birləşdirəcək Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyətini vurğulamaqla 

bu siyasətlərin əslində uzunmüddətli olduğu ortaya çıxıb. Mövcud şəraitdə 

Ermənistanın acınacaqlı vəziyyətdən yeganə çıxış yolu öz qonşuları ilə, ilk növbədə 

Azərbaycanla normal əlaqələr qurmaq və ərazi iddialarından, düşmənçilikdən, işğal 

siyasətindən əl çəkməkdir. Azərbaycan Ermənistana indiyə qədər törətdikləri bütün 

mənfur əməllərinə rəğmən yenə də regionda sülhün, sabitliyin, davamlı inkişafın, 

əməkdaşlıq mühitinin təmin olunması naminə  bu şansı verir. Əlbəttə, biz heç nəyi 

unutmamışıq və unutmayacağıq. Şuşa bəyannaməsinin imzalanması yalnız Türkiyə - 

Azərbaycan əlaqələri üçün deyil, eyni zamanda bütün türk dünyasının birliyi üçün 

önəmlidir. Qəribə deyil ki, tarix boyu işğalçı dövlətlər Azərbaycana və Qafqaza 

hücum zamanı ilk növbədə məhz Şuşanı ələ keçirməyə cəhd ediblər və hətta bu 

istəyə çatmaq üçün onlar qalanı aylarla mühasirədə saxlayırdılar. Eynilə ermənilər 

də belə ediblər. Çünki hər iki qəsbkara aydın idi ki, Şuşa strateji baxımdan bölgənin 

açarıdır, kim ona sahib olacaqsa, Qarabağa və bütün Qafqaza nəzarət edəcək. 

Prezident Ərdoğanın “münasibətlərimizin gələcəyi üçün yol xəritəsi” olaraq 

xarakterizə etdiyi bu bəyannamə, ölkələrimizin İkinci Qarabağ müharibəsindən 

sonra, xüsusilə də bütün sahələrdə imkanları birləşdirərək fəaliyyətlərini davam 

etdirmək səylərinin davamıdır. İqtisadi əməkdaşlıq sahəsində perspektivlərin daha 

ümidverici olmasını sübut edən amillərdən biri də Türkiyə dövlətinin Şuşa şəhərində 

konsulluq açması ilə bağlıdır. Bu, hər iki ölkə vətəndaşlarının, iş adamlarının 

Azərbaycanda, xüsusən də Qarabağ zonasında daha geniş fəaliyyət 

göstərəcəklərinə bir işarədir. Bu, eyni zamanda, işğaldan azad edilən rayonların qısa 

müddət ərzində dirçəldilə biləcəyindən xəbər verir. Şuşada konsulluğun açılmasının 

iqtisadi əhəmiyyəti ilə yanaşı, siyasi və mənəvi tərəfi də var. Bu, Qarabağda 

Türkiyənin varlığı deməkdir. Eyni zamanda, bütün dünyaya verilən siyasi, diplomatik 

bir mesajdır. Bir sözlə, iki qardaş dövlət arasında formalaşan münasibətlər Şuşa 

Bəyannaməsi ilə özünün məntiqi zirvəsinə yüksəlib.

Məcid Rəsulov

Suraxanı rayonu, 140 nömrəli tam orta məktəbin direktoru 

Sozcu.info