Bəs İran mediası ermənilərin pul vahidində adıçəkilən körpünün şəklinin olmasına niyə reaksiya vermir?

Noyabrın 8-də Azərbaycanın Qarabağ Zəfərinin birinci ildönümü münasibətilə üzərində Xudafərin körpüsünün şəklinin yer aldığı yeni 500 manatlıq əsginas çap etməsi İranda bir qrup medianın qəzəbinə səbəb olub. İran mediası iddia edib ki, guya Xudafərin körpüsü İranın milli sərvətləri siyahısına salınıb və bu, onlara qarşı hörmətsizlikdir. Ekspertlər qeyd edir ki, ermənilərin də pul vahidinin üzərində Xudafərin körpüsünün şəkli var. Amma İran mediası ermənilərin pul vahidində adıçəkilən körpünün şəklinin olmasına qıcıqlanmır, ancaq Azərbaycanla bağlı fərqli reaksiya verir. İran mediası unudur ki, Xudafərin körpüsünün bir hissəsi İran ərazisinə düşürsə, digər hissəsi də Azərbaycan Respublikasının ərazisinə aiddir.
Xatırladaq ki, 1980-ci ildə Araz çayı üzərində su elektrik stansiyası tikilən zaman Xudafərin körpüsünü sovet hökuməti dağıtmaq istəyirdi. O zaman İran tərəfi deyil, Azərbaycan elmi ictimaiyyəti Moskvanın bu addımına qarşı çıxdı və Xudafərin körpüsünün mədəni irs kimi qalmasına nail ola bildilər.
Qeyd edək ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Xudafərin körpüsünün yerləşdiyi Cəbrayıl rayonunu 4 oktyabr 2020-ci ildə, Xudafərin körpüsünü isə 18 oktyabr 2020-ci il tarixində erməni işğalından azad edilib.
Beləliklə, Xudafərin körpüsü yarandığı gündən Azərbaycanın milli-mədəni dəyərlərini göstərən ən mühüm tarixi abidələrdən biri olub. Bəs niyə İran mediası hər zamankı kimi, Araz çayı, Xudafərin körpüsü ilə bağlı məsələ ortaya çıxanda çox qəzəbli mövqe nümayiş etdirir?  İran mediasının yenə qarnının ağrısı nədir? Ümumiyyətlə, Xudafərin körpüsünün pulumuzun üzərində olmasının siyasi anlamı nədir?

Tofiq Mustafazadə
Mövzu ilə bağlı tarixçi Tofiq Mustafazadə Sozcu.info-a danışıb. Tarixçi  qeyd edib ki, Xudafərin körpüsü əsrlər boyu Azərbaycanın iki hissəsini birləşdirib:
“İran dövləti həmin ərazidə son dövrlərdə yaranan bir dövlətdir. Əvvəllər həmin ərazidə, yəni istər Şimalında, istərsə də Cənubunda yalnız Azərbaycan dövlətləri mövcud olub. Bildiyiniz kimi, Xudafərin körpüsü hələ Şəddadilər, Rəvvadilər dövründə tikilib. Bir sözlə,  Xudafərin Azərbaycanın iki bölgəsi arasında olan körpü olub.  İndi Azərbaycanın tədavülə buraxdığı 500 manatın üzərində Xudafərin körpüsünün əksini verməkdə qəbahətli nə var? Halbuki ermənilər ərazidə olmadığı halda Ağrı dağının şəklini öz gerblərinə salırlar. İndinin özündə də Xudafərin körpüsünün yarısı faktiki olaraq bizim ərazimizdədir. Niyə də bunu etməyək?
Sadəcə, İran Azərbaycan dövlətinin güclənməsindən qıcıqlanır və qorxur ki, Cənubda yaşayan soydaşlarımız ayağa qalxar və sairə. İran bilir ki, azərbaycanlılar çox böyük qüvvədir, orada 30-40 milyon soydaşımız yaşayır. Düşünür ki, onlarda tam oyanış olsa bunun öhdəsindən gələ bilməz və sairə. Ona görə də hər şeydən qorxurlar. Elə ermənilərə də kömək etməkləri onlara olan sevgidən irəli gəlmir, sadəcə, bir şey istəyirlər - Azərbaycan güclənməsin. Bilir ki, vaxt gələcək Cənubi Azərbaycandakı soydaşlarımız ayağa qalxacaq və birləşmək, tamamilə azad olmaq  istəyəcək.
Hesab edirəm ki, İranın nümayiş etdirdiyi bu cür davranışlara heç fikir vermək lazım deyil. Nə qədər istəyirlərsə, deyinsinlər. İranın prezidenti erməni həmkarı ilə ağız-ağız öpüşəndə biz heç nə demirik, çünki belə şeylər hər bir dövlətin öz şəxsi işidir. İndi bizim şəxsi işimizə niyə qarışsınlar ki?
Azərbaycan əvvəlki kimi zəif dövlət deyil. Artıq hərbi və siyasi cəhətdən çox güclənib. Həmçinin Türkiyə kimi böyük müttəfiqi var. Ona görə də İran Azərbaycana qarşı heç nə edə bilməz. Əksinə, onsuz da Qərb İrana qarşıdır, Azərbaycana qarşı da çıxsa özünü bir qədər də çətin vəziyyətə salmış olacaq".

Qabil Hüseynli 
Politoloq Qabil Hüseynli isə qeyd edib ki, İran mediasının bu cür çıxışlarının hamısı əsassızdır: “Azərbaycan imperialist, işğalçı dövlətlərin mübarizəsi nəticəsində iki yerə bölünüb. Vaxtilə İran adında dövlət olmayıb. Orada türk xanədanları şahənşah olub, hökmranlıq ediblər. Məsələn, 1813-cü ildə bağlanan ”Gülüstan" sülh müqaviləsinin bir tərəfi lənətə gəlmiş çar Rusiyası idisə, digər tərəfi İran Məhəmməd şah Qacar imperiyası idi. Xudafərin  körpüsünü azərbaycanlılar tikib. O zamanlar Azərbaycanın əraziləri Tehranın yaxınlığına qədər uzanırdı. Lap tutaq ki, Araz çayının bir tərəfi indiki İrandır, axı bir tərəfi də Azərbaycandır. Körpünün yarısı bizim, yarısı İranındır. İran heç nə ilə sübut edə bilməz ki, Xudafərin sənət abidəsi onlar tərəfindən yaradılıb. Nə hörmətsizlik? Bu körpü Azərbaycan  xalqının intellektual əməyinin nəticəsidir. O körpünü daha da bərpa edib, yararlı hala salmaq fikrimiz var. 1994-cü ilin martında İran hakimiyyəti Xudafərinin yaxınlığında su bəndi tikmək, üstündə elektrik stansiyası salmaq istəyirdi. Həmin vaxt rəsmilərimiz İrana səfər etmişdi və onlar bu məsələyə qəti surətdə etiraz etdi, bildirdik ki, Xudafərin körpüsü bizim tarixi abidəmizdir. İran istəyirdi ki, abidə suların altında qalsın, yox olsun.  İndi İran körpünü belə istəyirsə, niyə  zamanında orada su elektrik stansiyası tikməyə çalışırdı? Beləliklə, İran tərəfindən  Xudafərin körpüsü ilə bağlı qaldırılan iddialar tam əsassızdır. İran istəyirsə, özü də pulunun üzərində körpünün əksini salsın, biz buna  etiraz etmərik. Amma bir daha qeyd edirəm ki, Xudafərin körpüsü Azərbaycanın milli və tarixi sərvətidir və tam haqqımız çatır ki, yeni pulumuzun üzərində onun əksini verək".